Page 128

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 128 می توانند سالم تر و اقتصادی تر عمل کنند . بنابراین، ضرورت بانک مرکزی و پول اجباری، یک ضرورت طبيعی یا منطقی نيست؛ .بلکه بيشتر محصول عادت تاریخی به انحصار دولت بر پول و اعتبارات است توضيح روشن و قابل فهمِ سازوکار بانکداری آزاد بر اساس نمونه بانک سافيک برای خواننده ای که با بانکداری آزاد آشنا نيست، مسئله را باید از یک سؤال ساده شروع کرد : اگر بانک مرکزی دولتی وجود نداشته باشد، مردم از کجا مطمئن شوند که پول بانک های مختلف معتبر است، ارزشش حفظ می شود، و بانک ها بيش از حد اسکناس منتشر نمی کنند؟ پاسخِ تجربه سافيک این است که در یک نظام بانکداری آزاد، هر بانک می تواند پول خودش را منتشر کند، اما نمی تواند بدون هزینه و بی انضباطی این کار را ادامه دهد؛ چون بالفاصله درگير یک فرآیند تسویه و بازخرید می شود. همين جا نقطه کليدی ماجراست.

اصل ماجرا چیست؟ در آن دوره، هر بانک خصوصی یا ایالتی اسکناس خودش را منتشر می کرد. روی هر اسکناس نام همان بانک نوشته می شد. مردم این اسکناس ها را در معامالت روزمره می پذیرفتند. اما همه این اسکناس ها به یک اندازه معتبر نبودند .اگر بانکی ،دورافتاده ،کوچک یا ضعيف ،بود مردم نگران بودند که شاید هنگام مراجعه نتواند اسکناسش را با طال و نقره یا پول معتبرتر بازخرید کند .به همين ،دليل اسکناس بعضی بانک ها با تنزیل معامله می شد؛ یعنی مثالً اسکناس صد دالری اش در عمل کمتر از صد دالر می ارزید.

مشکل اصلی این بود که اگر هر بانکی اسکناس خودش را منتشر کند ولی هيچ سازوکار منظم و کم هزینه ای برای بازخرید و تسویه وجود نداشته باشد، بازار دائماً باید درگير تشخيص خوب و بد بودن اسکناس ها، نرخ تنزیل، و ریسک ورشکستگی بانک ها باشد. سافيک یک راه حل خصوصی برای همين مسئله بود.

بانک سافیک دقیقاً چه کرد؟ ایده سافيک این :بود بانک ها اسکناس خودشان را منتشر کنند اما یک نهاد خصوصی برای تسویه و بازخرید ميان آن ها وجود داشته باشد. بانک سافيک به بانک های عضو می گفت: اگر می خواهيد اسکناس هایتان در بوستون و نيوانگلند با قيمت اسمی و بدون تنزیل پذیرفته شود، باید نزد من سپرده و ذخيره نگه دارید.

سازوکار قدم به قدم 1 - بانک های عضو اسکناس منتشر می کردند هر بانک عضو می توانست اسکناس خودش را چاپ و وارد گردش کند.

2

اسکناس ها وارد بازار می شدند