Page 590

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 590 آغاز داستان: پرسش از اعلمیت موسی و شکستن انحصار علم مالقات موسی و خضر و آغاز مسئله تشخیص موسی عرضه داشت: پروردگارا، مکان این بنده شایسته کجاست؟ شاید من او را مالقات کنم و از فيض دیدارش بهره مند گردم، یا از نور الهام و یقين او سودی ببرم. خدا وحی کرد: این مرد را در مجمع البحرین مالقات خواهی کرد. ماجرا جلوتر می رود و حضرت موسی (ع)، حضرت خضر (ع) را می بيند. موسی دریافت که این پيرمرد همان گمشده و مراد اوست؛ پس در گفتار و کردار خود، شرط ادب و تواضع را ملحوظ داشت و گفت: «ای بنده صالح خدا، آیا به مردی که در راه دیدار تو رنج و سختی دیده است اجازه می دهی تا از نور علم و چراغ هدایت تو بهره مند شود و خود ر ا پيرو و مجری امر و نهی تو گرداند؟»

در واقع، اینجا همان نقطه ای است که درس اول را می گيریم: اینکه ممکن است کسی ادعا کند حکمت الهی را از طریق الهامات خاص دریافت می کند، اما ما امروز می دانيم هر کس چنين ادعایی بکند، بی تردید حضرت خضر (ع) نيست؛ همان گونه که پس از حضرت محمد (ص) نيز پيامبری نيامده است که نظام صوریِ منسجمِ اصل .موضوعیِ دیگری برای حقوق مالکيت فردی و آزادی ارائه کند حضرت موسی (ع) در اینجا، بالتشبيه، شبيه یکی از ماست که می خواهد نزد عارفی برود که مدعی نوعی حکمت الهی است؛ با این تفاوت بنيادین که آن شخص .هم قطعاً مانند حضرت خضر (ع) نيست درست در همين نقطه است که مسئله تشخيص آغاز می شود: اینکه هر ادعای وحی ، به صرف وحی ناميدن، الهی نيست؛ و اگر معيار نداشته باشيم، راه برای خلط ميان وحی الهی و وحی شيطانی باز می شود.

شرط همراهی: صبر، سکوت، و تعلیق پرسش خضر به موسی گفت: تو نمی توانی در مصاحبت با من دوام بياوری، زیرا صبر تو اندک است. اگر با من همراه شوی، اموری را از من خواهی دید که در ظاهر ناپسند و در باطن حق اند؛ و تو نيز مانند سایر افراد بشر که به حکم کنجکاوی، عالقه مند به جرّ و بحث و جدل ،اند دست از اعتراض برنخواهی داشت و تاب تحمل آن را نخواهی آورد. چگونه ممکن است در برابر اموری که از سنخ مشاهدات عادی تو خارج است، خاموش بمانی؟ :موسی که شيفته علم و تشنه معرفت بود، گفت" به زودی، به خواست خدا، مرا صابر و شکيبا خواهی یافت و من از فرمان تو نافرمانی نخواهم کرد. "

اینجا نيز، بالتشبيه به اشخاص اصلی داستان، صحنه شبيه همه شرایط مشابه دیگر است که در آن عارفان و مرشدان، با سؤال پرسيدنِ پيروان مشکل دارند و از آنان فقط اطاعت می طلبند.

خضر )(ع گفت: اگر می خواهی همراه من شوی، باید شرط کنی که احتياط و صبر خود را تقویت کنی و با استقامت، بر نفس و اعصاب .خویش مسلط باشی؛ هرچه از من دیدی، از آن سؤال نکنی و لب به اعتراض نگشایی تا مدت پيمان ما به پایان رسد و این سفر تمام شود پس از آن، پاسخ سؤال ها و حقيقت کار را برای تو بازگو می کنم تا خاطرت آرام و آسوده گردد. تفسیر انتقادی از الگوی مراد و مرید