Page 632

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 632 از همين جا می توان فهميد که سيره امام هادی ( ع ) ًصرفا سيره ِ«تحمل »فشار ،نيست بلکه سيره حفظِ هویتِ غیر دولتیِ حق .است خالفتِ عباسی می خواست هر مرجعِ مستقل را یا در خود حل کند، یا آن را در کنترلِ امنيتیِ بی اثر قرار دهد. پاسخِ امام این نبود که مشروعيتِ دولت را بپذیرد تا امنيتِ شخصی پيدا کند؛ و این هم نبود که بدون زمينه و توانِ اجتماعی، جامعه را به انفجارِ سياسی بکشان .د او در ميانه این ،دو راهی را پيمود که در آن حق، در دلِ جامعه، شبکه، تعلیم، و مرجعیتِ مستقل حفظ می ِشد، هرچند در سطح ظاهری، قدرت در دستِ عباسيان بود.

ِدر چارچوب نظریه آزادی ، این سيره معنای روشنی پيدا می کند. دولتِ مدرن یا پيشامدرن، وقتی در فازِ مراقبتی و امنيتیِ خود قرار می گيرد، فقط به سرکوبِ جسم بسنده نمی کند؛ می کوشد مرکزِ اعتماد، آموزش، و هویتِ مردم را هم در کنترل بگيرد. از این منظر، انتقالِ امام هادی (ع) به سامرا یک الگوی کالسيک از کوششِ دولت برای جداکردنِ جامعه از مرجعيتِ مستقل است. اما سيره او نشان می دهد که حق را می توان حتی در ِدل شدیدترین نظارت ها هم حفظ ،کرد اگر بتوان شبکه،ارتباطی ِمرجعیت ،علمی و ِاعتماد اخالقی را زنده نگه داشت. در خوانشِ نظریه آزادی، امام هادی (ع) یکی از روشن ترین حلقه های این زنجيره است که در آن، امامت نه به دولت فروکاسته می شود و نه در غيبتِ قدرتِ سياسی خاموش می گردد؛ بلکه به ِصورت هسته ای پایدار از حق، مستقل از دستگاهِ سلطه ادامه می یابد.

به زبانِ نظریه آزادی، سيره امام هادی ( ع )را می توان چنين بازنویسی کرد : وقتی دولت می کوشد جامعه را به واحدهای منفصل، بی ،ریشه و تحت مراقبت تبدیل کند، مهم ترین مقاومت فقط در خيابان یا ميدانِ جنگ رخ نمی دهد؛ گاهی در حفظِ هسته ،های اعتماد آموزش، و پیوندِ مستقل از دولت رخ می دهد. از این منظر، امام هادی (ع) امامِ «بقاءِ حق در دلِ جامعه محاصره»شده است .او نشان می دهد که دولت می تواند خانه را محاصره ،کند رفت وآمد را کنترل ،کند و ِفشار اقتصادی و امنيتی ایجاد کند؛ اما اگر ِمرجعيت حق در جامعه زنده ،بماند پروژه ِبلعيدن ِکامل انسان توسط قدرت شکست می خورد.

بااین همه، از نظرِ روش شناختی باید مرز روشن بماند. آنچه از منابعِ مستقل و زندگی نامه ای با قوت بيشتری برمی آید، این است که امام هادی (ع) در مدینه مرجعِ علم و اخالق بود، به سببِ منزلتِ اجتماعی اش زیر فشارِ عباسيان قرار گرفت، به سامرا برده شد، در آن جا تحت مراقبت و تفتيش و محدودیت زیست، و در عين حال مرجعيتِ خود را از طریقِ پيروان و شبکه ارتباطی حفظ کرد .اما این که این سيره ًمستقيما با تعابيری مانند نظمِ مراقبتیِ دولت ،حفظِ هویتِ غیر دولتی ِ، بيان شود، زبانِ تحليلیِ نظریه آزادی است، نه تعبيرِ لفظی خودِ منابع. با حفظِ این تمایز، سيره امام هادی ( ع ) به خوبی نشان می دهد که در زنجيره اهل،بيت ِبقاء حق فقط با ِفتح دولت تعریف نمی شود؛ گاهی با حفظِ جامعه حق در ِدل محاصره تعریف می شود.

امام حسن عسکری (ع): گذار از حضورِ تحتِ مراقبت به بقایِ شبکه حق در آستانه غيبت ،امام حسن بن علی العسکری (ع)، امام یازدهم شيعه .هستند لقبِ «عسکری» نيز به همين اقامتِ اجباری در محيطِ نظامیِ سامرا بازمی گردد؛ شهری که از زمانِ معتصم عباسی به پایتختی لشکری و دیوانی بدل شده بود و به سببِ همين ساختار، برای مراقبت و کنترلِ چهره های