Page 44

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 44 سفری که پيمودم خرداد1401

:ویتگنشتاین می گوید" پاسخی که نمی توان به زبان آورد، به سوالی مرتبط است که آن هم نمی توان به زبان آورد (فکر کنم با مقدمه قبلی این به زبان آوردن مشخص باشد که مرتبط با زبان صوری و نظام های صوری است) نتيجتاً هيچ معمایی وجود ندارد، اگر بشود سوالی را به زبان آو رد، پاسخ دادن به آن هم ممکن است و نهایتاً راجع به آن چيزی که درباره اش نمی توان سخن گفت، باید ساکت .شد"

حاال باید برگردیم به سواالت زیادی پاسخ دهيم که خدا چيست؟ دین چيست؟ جرقه اوليه مسئله :واکنش به هراری و توجه به دیدگاه کریستنسن زمانی که جرقه اول این سوال در ذهن من زده شد، بر می گشت به یک ویدیو از یووال نوح هراری که در آن شدیداً تأکيد داشت که دین برای جامعه مضر اس ت و حرف های هميشگی از این دست. از آن جایی که هيچ وقت به برجسته شدن شخصيت ها در رسانه های جریان اصلی چه داخلی و خارجی خوش بين نيستم که هيچ، بدبين هم هستم، با خودم گفتم شاید برعکس آن درست باشد. ویدیویی هم از کليتون کریستنسن یکی از اساتيد دانشگاه هاروارد که ی( کی از اشخاص برجسته در حوزه استراتژی هستdisruptive innovation – Clayton Christensen ) دیده بودم همزمان که او اتفاقاً ا ز نقش مثبت دین می گفت و زاویه نگاهش استراتژیک .بود. کریستنسن مرتبط با شغل من در حوزه استراتژی هم بود و من هميشه پيگير مقاالت و تفکرات او بودم صورت بندی اوليه نظریه در تاریخ13

ژوئن2022

یا همان23

خرداد1401 رشته تویيتی نوشتم که طبق معمول هميشگی ام بر خالف نظر عموم بود. نوشته بودم که" برای تقویت احتمال عدم گذار ایران به ليبرال دموکراسی و افزایش پيوند با چين و روسيه، نياز است که مردم ایران به طور کامل دین گریز شوند. پایه دینی یک جامعه (نه از جنس والیت مطلقه فقيه)، پيش نياز تشکيل جوامع ليبرال و بازار آزاد است. اگر دنبال ،مثال نقض هایی از جنس کشورهای کوچک و کم جمعيت نشویم که محيط غالب آن ها در پناه کشورها و تمدن های بزرگتر است پایه مذهبی قوی مقدم بر گذار به بازار آزاد بوده است، مانند اروپای دهه های قبل یا خود ایاالت متحده امریکا. اما کشورهایی که دین زدا.یی کردند مثل چين و شوروی، این گذار به بازار آزاد رخ نداده است در ایران، قرائتی از دین که ضدیت با امریکا داشته باشد، ناگزیر دینی می شود که منتهی به والیت مطلقه فقيه و ساختار توتاليتر شود و همين ساختار هم نتيجه اش دین گریزی گسترده تر مردم شده و روسيه هم دست بر قضا حامی چنين وضعيتی است. در حالی که امریکا یکی از کشورهای ذاتاً مذهبی دنياست و هنوز هم مذهبی ترین کشور توسعه یافته جهان است. در دفاع از بازار آزاد، جمهوری خواهان امریکا بيشتر فعال هستند و مذهبی ترند، برعکس دموکرات ها