Page 231

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 231 •

مشاهده گر سوم، اصالً آن را طبيعی فرض کند. در اینجا مرجع قضاوت کدام است؟ مشاهده گر۱؟ مشاهده گر۲؟ مشاهده گر۳؟ یا خودِ عمل؟ اگر پای مشاهده گر چهارم را هم وسط بکشيم، یعنی یک موجود غيرانسانی مثل خدا یا هر ناظر برتر دیگر، مسئله پيچيده تر می شود.

پس اصل دعوا بر سر این است که آیا حقيقتِ برخی مفاهيم مستقل از ناظر است یا نه.

مفاهیم عینی و مفاهیم ذهنی بعضی مفاهيم را عقل انسانی، با کمک ادراک حسی، مستقل از این که ناظر چه کسی باشد، می تواند تشخيص دهد:

مثالً ليوان، خورشيد، رنگ ها تا حدی که توانسته باشيم محدوده طيف و کد برای آنان مشخص کرده باشيم ، و تا حد زیادی دروغ یا سرقت ).(بسته به این که مالکيت را چه تعریف کنيم این ها مفاهيم عینی اند.

اما مشکل اصلی ما مفاهيمی اند که وابسته به ناظرند؛ یعنی مفاهيم ذهنی.

فرض کنيد در یک اتاق دربسته، بدون دوربين و شاهد، واقعه ای رخ می ده د. دو نفر از اتاق بيرون می آین:د یکی می گوید «به من تجاوز شده»؛ دیگری می گوید : نه، تجاوزی در کار نبوده و رضایت وجود داشته .است اینجا صورت مسئله روشن می شود. دعوا از همين جا آغاز می شود. نفر سوم، یعنی ما یا هر قاضی یا هر شنونده، باید بر اساس شواهد و تعاریف قضاوت کند. اما بسته به این که نفر سوم چه کسی باشد، ممکن است نتيجه متفاوت شود. و فعالً ابزار ما فقط عقل و ادراک حسی است.

این دعوا، ریشه بسیاری از نزاع های تاریخ بشر است این فقط دعوای یک پرونده جنسی نيست.

برگی از همان ریشه مشترک است که در همه جا خودش را نشان می دهد:

•

دعوای آزادی و دشمنان آن •

دعوای آزادی و دولت پرستی •

دعوای حق الهی، قانون طبيعی و قرارداد اجتماعی • دعوای دین و فلسفه/عرفان •

دعوای گودل و هيلبرت