Page 631

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 631 می شود که اهل،بيت حق را به ،سن ،تشکيالت و ِدستگاه قدرت تقليل نمی دهند؛ و ِمشروعيت واقعی را در جایی بيرون از دولت جست وجو می کنند.

امام علی النقی الهادی (ع): حفظِ هویتِ مستقل در دلِ نظمِ مراقبتیِ خالفت امام علی بن محمد الهادی (ع)، امام دهم شيعه، بخش مهمی از زندگی خود را نه در شرایطِ آزادیِ مدینه، بلکه در فضای امنيتیِ سامرا گذراند؛ شهری که خودِ خالفت عباسی آن را به عنوان پایتختی نظامی و کنترل پذیر بنا کرده بود. سامرا از سال۸۳۶

ميالدی به پایتخت عباسيان تبدیل شد و دقيقاً همين ویژگیِ نظامی و دیوانیِ آن، برای فهمِ موقعيتِ امام هادی (ع) اهميت دارد: او به محيطی منتقل شد که در آن، قدرت می خواست بر حرکت، معاشرت، و نفوذِ اجتماعیِ او نظارتِ مستقيم داشته باشد. بریتانيکا نيز یادآور می شود که سامرا در قرن نهم ميالدی م رکز خالفت عباسی بود و بعدها به زیارتگاهِ شيعيان به سبب آرامگاهِ امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) تبدیل شد . اگر سيره امام هادی ( ع )مستقل از هر ِبازخوانی نظری دیده ،شود نخستين ِویژگی ِمهم آن این است که او پيش از انتقال به ،سامرا در مدینه مرکزِ علم، اخالق، و مرجعیتِ اجتماعی بود. در گزارش های زندگی نامه ِایِ شيعی آمده است که او در یثرب به نشرِ دانش و تربيت مردم مشغول بود، دانش پژوهان پيرامونش گرد می آمدند، و عالوه بر مرجعيتِ علمی، به فقرا، بيوه ها، یتيمان، و نيازمندان رسيدگی می .کرد همين نفوذِ علمی و اجتماعی یکی از علت های نگرانیِ دستگاهِ عباسی و گزارش ،سازیِ بدخواهان عليه او معرفی شده است. در این روایات حاکمِ مدینه به متوکل گزارش می دهد که اجتماعِ مردم پيرامون امام و رسيدنِ اموال به او می ،تواند برای دولت خطرآفرین باشد و همين زمينهِانتقال ِاجباری او به سامرا را فراهم می کند. این انتقال، صرفاً جابه جاییِ جغرافيایی نبود؛ تبدیلِ امام به سوژهِمراقبت دائمی بود. همان منبع شيعی توضيح می دهد که پس از ورود به سامرا، خانه امام زیر ِنظر مأموران قرار ،گرفت رفت وآمدها کنترل می،شد و او ًعمال در وضعيتی شبيه حصر یا ِزندان گسترده قرار داشت .حتی گزارش هایی از ِیورش شبانه به خانه او و تفتيش به ِّظن ِوجود سالح و پول و ِآمادگی قيام نقل شده است؛ اما در این یورش ها چيزی جز ِسادگی ،زندگی ،زهد و ِاشتغال او به عبادت دیده نشد .همين تضاد ميان خیالِ دولت از"تهدیدِ سیاسی" و ِواقعیت شخصیتِ امام از عناصرِ مهمِ سيره اوست. در سطحِ تاریخی، این نکته بسيار مهم است: امام هادی (ع) در برابرِ دولتِ عباسی نه به الگوی ادغام در ساختار تن داد و نه به الگویی از شورشِ شتاب زده و خودسوز. آنچه از سيره او برجسته تر دیده می،شود حفظِ مرجعیتِ مستقل در دلِ فشار است. در منابع مربوط به اواخر عصر ائمه نيز بر نقشِ او در استمرارِ شبکهِارتباطی ،شيعه یعنی همان ِنظام وکالت و ،نمایندگان تأکيد شده است . این ،شبکه فقط ِابزار جمعِآوری وجوه یا ِرساندن احکام نبود؛ سازوکاری برای ِحفظ ِپيوند یک جامعه پراکنده با ِامام حق در شرایطی بود که ِدسترسی علنی به او محدود شده بود .این نکته در معرفی های مربوط به امام هادی (ع ) و ِساختار وکالت در ِعصر او برجسته شده است.