Page 706

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 706 کسی که حقوق مالکيت فردی را نقض کند یا"نتواند از آن حفاظت کند"، باید مشروعيت (فرّ ایزدی) خود را از دست بدهد. (نه تنها نقض نکردنش مهم است، کفایت .آن که بتواند از آن حفظ کند نيز الزم است بيعت و پيمان: هم ارزی مفهومی عربی و فارسی )بَيع در عربی کالسيک به معنای مبادله یا فروختن است (در برابرِ شِراء: خریدن. این ریشه، از نظر معناشناختی، دارای یک هسته ثابت است: ایجادِ التزام متقابل از طریق یک کنش قراردادی.

به همين دليل، بسياری از زبان شناسان و لغویان عرب، هنگام توضيح «بيعت»، آن را نوعی معامله التزام آور می دانند :تو چيزی می دهی و چيزی می گيری؛ یا دست کم »«تعهد می دهی و «پذیرش/حمایت/ »امان می گيری.

بيعة در اصل می تواند به معنای «یک عقد» یا «یک قرارداد» باشد، و در کاربرد سياسی: «عقدِ اطاعت» یا «پيمان وفاداری».

مسير تحول معنا معموالً چنين ترسيم می شود:

بَيع = دادوستد کاال/مال بَيع (استعاری) = هر نوع عقد و التزام بيعت = عقدِ التزام سياسی

پيمان واژه ای کامالً فارسی/ایرانی است و برخالف «بيعت»، ریشه عربی ندارد . این واژه از ریشه «پيمودن/ »پيمایيدن در فارسی ميانه و باستان می آید که معنای بنيادین آن «اندازه ،گرفتن سنجيدن و حد »گذاشتن بوده است.

در فارسی کهن، «پيمودن» صرفاً به معنای راه رفتن نبود، بلکه معنای اصلی آن «سنجيدن با معيار» بود.

نمونه ها: پيمودن راه = طی مسير همراه با سنجش مسافت . پيمودن چيزی = اندازه گيری و تعيين حد آن این هستهِمعنایی «سنجش و تعيين ،»حدود بعدها به حوزه روابط انسانی منتقل شد.

پيمان اسمِ حاصل از ریشه»«پيم است:

پيم = اندازه، حد، مقدار ـان = پسوند اسم ساز بنابراین «پيمان» در ساخت درونی خود یعنی:

آنچه سنجيده و حدگذاری شده است→ امری با حدود مشخص.

مسير تحول معنا:

پيمودن/پيم = سنجش و تعيين حد