Page 634

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 634 ِشرایط ِفقدان ِحضور علنی بود. در این خوانش، او حلقه ای تعيين کننده در زنجيره اهل بيت است :حلقه ای که نشان می دهد ِبقاء ،حقيقت هميشه به معنای ِدراختيارداشتن دولت یا ِميدان آشکار نيست؛ گاهی به معنای ِحفظ ِاعتماد، وکالت، تعلیم، و پیوندِ درونی جامعه در دلِ حداکثرِ فشار است.

به زبانِ نظریه،آزادی سيره امام حسن عسکری ( ع )را می توان چنين بازنویسی کرد :وقتی دولت می کوشد همهِمراکز مشروعيت را یا در خود هضم کند یا با مراقبت و محاصره از ميان ،ببرد مهم ترین مقاومت فقط در ِتصرف دولت خالصه نمی شود؛ گاهی در آماده ِکردن جامعه برای زیستِ آزاد از وابستگی به حضورِ رسمی و آشکارِ قدرت تحقق پيدا می )کند. از این منظر، امام حسن عسکری (ع ِامام گذارِ راهبردی از حضورِ محصور به بقاءِ حق در غیبت است. او نشان می دهد که اگر جامعه نتواند بدون تکيه مستقيم بر ِدسترسی روزمره به ِمرکز ،اقتدار ِهویت خود را حفظ ،کند خيلی زود یا در دولت حل می شود یا در ِفشار دولت می شکند.

با این همه، از نظرِ روش شناختی باید مرز روشن بماند. آنچه از منابعِ مستقل و سنتی با قوتِ بيشتری برمی آید، این است که امام حسن عسکری (ع) در سامرایِ نظامی زیر فشار و مراقبت زیست، منزلتِ علمی و معنویِ خود را حفظ کرد، پس از او مسئله ِغيبت جانشين در ِکانون ِاعتقاد اماميه قرار ،گرفت و مرحله نمایندگی و وکالت در آستانه غيبت ِاهميت اساسی یافت .اما این که این سيره ًمستقيما با تعابيری مانند بقاءِ شبکه ایِ آزادی یا گذار از تمرکز به موزاییکِ اجتماعیِ حق بيان شود، زبانِ تحليلیِ نظریه آزادی ،است نه ِتعبير ِلفظی ِخود منابع. با ِحفظ این ،تمایز سيره امام حسن عسکری (ع )یکی از روشن ترین شواهد برای این معنا می شود که ِّخط اهل ،بيت حتی در ِاوج ،محاصره به خاموشی تن نمی دهد؛ بلکه ِصورت ِبقاء خود را دگرگون می کند تا ،حق از ِدل اختناق نيز عبور کند.

حضرت ولی عصر (عج): تعليقِ نهاییِ مشروعيتِ دولت های زمينی و افقِ بسطِ عقالنيت و عدل در سنتِ دوازده امامی، محمد بن الحسن، فرزندِ امام حسن عسکری (ع)، امام دوازدهم و همان مهدیِ موعود دانسته می شود؛ شخصيتی که بنا بر عقيده ،اماميه پس از
ِوفات
پدر از انظار غایب شد و حياتش به اراده الهی استمرار یافت .در این
،تلقی او
ِ«امام
،»زمان «صاحب،»الزمان ،»«قائم و »«حجت است؛ یعنی آخرین حلقه زنجيره امامت که ِبازگشت او با اقامه قسط و عدل پيوند خورده است . منابع نيز عقيده دوازده امامی را چنين خالصه می دن کن که امام دوازدهم پس از ِمرگ پدرش به غيبت ،رفت همچنان زنده ،است و در زمانی که خدا مناسب بداند بازخواهد گشت. در بازسازیِ کالمی و تاریخیِ اماميه، غيبت به دو مرحله تقسيم می شود :غیبت صغری و غیبت کبر.ی غيبت صغری دوره ای بود که در آن، ارتباطِ جامعه شيعه با امام از طریق چهار نائب یا ِسفير شناخته شده انجام می شد :عثمان بن سعيد ،عَمری محمد بن عثمان ،عَمری حسين بن روح ،نوبختی و علی بن محمد سمری .پس از ِدرگذشت نائب ،چهارم دوره ِنيابت خاص پایان یافت و غيبت کبری آغاز شد؛ غيبتی که در ِتلقی اماميه تا ِهنگام ِاذن الهی برای ظهور ادامه خواهد یافت . ایرانيکا و ِمتون ِآموزشی اماميه این تقسيم را به صورت روشن ثبت کرده اند.