Page 136

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 136 وقتی انکارِ اراده،آزاد به ِاثبات آن بدل می شود یکی از شواهد مهم بر تفاوت بنيادی انسان با سایر جانداران، خودِ پدیده دولت است. دولت، به ِمعنای انحصار سازمان یافته قدرت و خشونت در مقياس ،گسترده پدیده ای است که فقط در جهان انسانی ظهور می کند .این خود نشانه ای است از اینکه انسان را نمی توان ًصرفا نسخه ای اندکی پيچيده تر از دیگر حيوانات دانست.

تا آنجا که می دانيم، در هيچ موجود زنده دیگری ــ حتی در نزدیک ترین خویشاوندان زیستی انسان ــ چيزی به نام ،دولت به این معنا که یک ساختار گسترده بتواند ِانحصار ِپایدار زور و فرمان را در مقياس اجتماعی اعمال ،کند پدید نيامده است. .این تفاوت، تصادفی نيست ریشه آن در همان چيزی است که در فلسفه ذهن از آن با نام خودآگاهی و کانشسنس و اراده آزاد یاد می ،شود و در ساحت ،عمل به صورت اراده آزاد و قدرت انتخاب ظاهر می گردد.

از همين جاست که یک تناقض جالب رخ می دهد :بخش مهمی از جامعه شناسی و روان شناسی تکاملیِ جبرگرا می ًکوشد انسان را صرفا ادامه همان منطق حيوانی معرفی کند و او را موجودی قابل پيش،بينی مهندسی،پذیر و ًنهایتا کنترل پذیر بنمایاند. ِاما خودِ وجودِ دولت انسانی، به ویژه در صورتِ متمرکز و انحصارگر آن، نشان می دهد که با پدیده ای فراتر از رفتارهای صرفاً غریزی و زیستی روبه .رو هستيم اگر انسان فقط حيوانی کمی پيچيده تر بود، باید انتظار می داشتيم سازوکار قدرت در او نيز صرفاً امتداد همان الگوهای پراکنده و غریزی در سایر گونه ه ا باشد، نه ظهورِ دولت به مثابه سازمان یافته ترین صورتِ انحصارِ زور.

در نتيجه، جایی که انکارکنندگانِ اراده آزاد می کوشند انسان را به حيوانی پيش بينی پذیر تقليل ،دهند ًدقيقا همان جا ِخود پدیده ،دولت عليه آنان شهادت می دهد. گویی نفیِ اراده،آزاد ناخواسته به ِاثبات آن بدل می شود. چرا که اساساً انسان چون امکان انتخاب انجام کارهایی را دارد که به واسطه آن، سازمان انحصارگر خشونت دولت لزوم وجود پيدا.کند نفس وجود دولت به منظور کنترل دیگران به این معناست که دیگران ا .مکان کنترل ناپذیری دارند پس اراده آزاد هم دارند تقليل انسان به حيوانِ صرف←

ِانکار خودآگاهی و اراده آزاد ← ناتوانی در ِتوضيح پدیده ِدولت انسانی خودآگاهی و اراده ِآزاد انسان ←

ِامکان سازمانِدهی گسترده زور ←

ِپيدایش دولت انکارِ اراده آزاد ← تقليل انسان به ِحيوان صرف ←

ناتوانی در ِتوضيح دولت در این باره به تدریج با مفهوم دیکتاتوری روش شناسی و دیکتاتوری معرفت شناسی در علم آشنا خواهيم شد که خود ضد علم است و عمالً هر تالشی برای نفی وجود اراده آزاد به اثبات وجود اراده آزاد منتهی می .شود