Page 130

نظریه آزادی ،ایران و دین محمدعلی جنت خواه دوست 130 جواب این است : چون چاپ پول در بانکداری آزاد بی هزینه و بی عاقبت نبود. اسکناس ها به بازار می رفتند، بعد از طریق تجارت به مرکز تسویه برمی گشتند، و آن جا بانک ناشر باید پشتوانه واقعی نشان می داد .پس انتشار ،زیاد خيلی زود خودش را در قالب فشار بازخرید نشان می داد.

به زبان ساده :اسکناس چاپ کردن آسان بود اما تحمل بازخرید آن سخت بود. و همين سختی، انضباط می آورد.

فرق سافيک با بانک مرکزی چه بود؟ در ظاهر، بعضی کارهایش شبيه بانک مرکزی بود؛ اما از نظر ماهيت فرق داشت:

•

انحصار قانونی نداشت •

دولتی نبود •

پول اجباری تحميل نمی کرد •

از مسير رقابت و قرارداد خصوصی شکل گرفته بود •

عضویت در آن برای معتبر ماندن در بازار مهم بود، نه از راه اجبار حاکميتی پس سافيک بانک مرکزی دولتی نبود؛ بلکه یک مرکز تسویهِخصوصی قدرتمند بود.

نکته تکميلی و مهم :سافيک هم می توانست رقيب داشته باشد مهم ترین نکته ای که باید به این توضيح اضافه کرد این است که در منطق بانکداری آزاد، سافيک یگانه و مقدس نيست. درست همان طور که بانک های مختلف می توانند پول های مختلف منتشر کنند، نهادهای مختلفی شبيه سافيک نيز می ،توانند خدمات تسویه، پایاپای، بازخرید و نظارت خصوصی ارائه دهند. یعنی سافيک فقط یک نمونه موفق تاریخی ،است نه تنها شکل ممکن. این رقابت ميان چند نهادِ تسویه گرِ خصوصی چند نتيجه مهم دار:د 1 - احتمال شکستِ کلّیِ نظام پایين می آید. اگر فقط یک مرکز تسویه وجود داشته باشد، خطا یا بحران در آن می تواند دامنه بزرگ تری پيدا کند . اما اگر چند نهاد ِخصوصی رقيب وجود داشته ،باشند شکست یکی ًلزوما به معنای فلجِشدن کل بازار نيست.

2

مسئوليت فردیِ انسان در انتخاب پول و اعتبار باال می رود. در نظم آزاد، مردم مجبور نيستند فقط یک پول یا فقط یک نهاد تسویه را بپذیرند. آن ها باید ميان گزینه های مختلف انتخاب کنند، اعتبار آن .ها را بسنجند، و مسئوليت انتخاب خود را بپذیرند این دقيقاً برعکسِ منطق پول اجباریِ دولتی است که در آن، مردم بدون اختيار، زیر یک نظام واحد قرار داده می شوند.